Czym są pedały w pianinie?
Pedały znajdują się w dolnej części instrumentu. Zwykle są trzy i każdy z nich pełni ściśle określoną funkcję.
Pedały w pianinach akustycznych
Zarówno pianina, jak i fortepiany akustyczne mają pedały w dolnej części korpusu. W tradycyjnych instrumentach były zawsze trzy pedały. W nowszych bywa, że są tylko dwa (te używane najczęściej). W pianinach akustycznych pedały są integralną częścią mechanizmu, więc – w przeciwieństwie do pianin cyfrowych – wbudowano je w konstrukcję instrumentu.
Pedały w pianinach cyfrowych
W pianinach cyfrowych pedały są opcjonalne. Zazwyczaj do instrumentu podłącza się tylko jeden pedał (ten, którego pianiści używają najczęściej) przez specjalne złącze. W pianinie cyfrowym można więc grać bez pedału. Gdy jednak zaczniesz robić postępy, szybko usłyszysz, że twojej grze brakuje głębi i niuansów. Pianiści, którzy od kilku lat grają na pianinie cyfrowym, zwykle w końcu kupują pedał i uczą się z niego korzystać, żeby grać lepiej.
Do czego służą pedały w pianinie?
Pedały odgrywają w pianinie bardzo ważną rolę: nadają twojej grze niuanse i głębię. Jeśli grasz swoje ulubione utwory, musisz używać pedałów, żeby brzmiały lepiej. W pianinie są co najwyżej 3 pedały i każdy z nich ma określoną funkcję oraz inaczej wpływa na brzmienie.
Pedał sustain
Pedał sustain to pedał po prawej stronie. Jest najczęściej używany w pianinach akustycznych, ale także w pianinach cyfrowych i keyboardach. W pianinie akustycznym naciśnięcie tego pedału powoduje, że tłumiki unoszą się znad strun. To zjawisko nazywa się „pedałem tłumikowym”. W pianinach cyfrowych ten mechanizm jest odtwarzany sztucznie, w sposób elektroniczny. W każdym przypadku pedał sustain pozwala zachować dźwięk wydobyty po naciśnięciu klawiszy i przedłużyć go dzięki efektowi rezonansu. Dopóki pedał jest wciśnięty, dźwięk trwa, nawet jeśli puścisz klawisze. Gdy zwolnisz pedał, dźwięk natychmiast cichnie.
Na początku nauki gry na pianinie pedał sustain może sprawiać sporo trudności. Trzeba go bowiem używać tylko w określonych momentach utworu. Jeśli będziesz go nadużywać, twoja gra straci płynność i głębię, a wcześniej zagrane dźwięki zleją się z tymi, które grasz w danej chwili.
Kiedy jednak zrozumiesz, jak z niego korzystać, twoja gra stanie się o wiele płynniejsza. Uzyskasz efekt echa, który – dobrze zastosowany – poprawi przejścia między dwiema częściami utworu. Twoja gra przestanie być szarpana.
Pedał sostenuto
Pedał sostenuto to środkowy pedał w pianinie. „Sostenuto” to włoskie słowo oznaczające „podtrzymany”. W muzyce może mieć kilka znaczeń, ale tutaj chodzi o „przytłumienie”.
Gdy używasz pedału sostenuto, działa on tylko na dźwięki, które zostały zagrane wcześniej. Dźwięki zagrane po naciśnięciu pedału nie są przez niego podtrzymywane. Podobnie jak w przypadku pedału sustain, efekt znika, gdy tylko go puścisz.
Jak więc z niego korzystać? Z powodzeniem możesz go użyć na przykład wtedy, gdy lewą ręką grasz akord na pianinie. Wciśnij pedał podczas gry akordu (żeby podtrzymał jego dźwięki), a zaraz potem możesz obiema rękami zagrać inną część utworu. Efekt różni się od pedału sustain, ponieważ dźwięki tej części nie wybrzmiewają dłużej. Podtrzymane zostają jednak dźwięki akordu.
Jeśli grasz na pianinie (a nie na fortepianie), być może zauważysz, że opis pedału sostenuto powyżej nie zgadza się z tym, co robi twój pedał. W pianinach ten pedał działa bowiem inaczej: pozwala wyciszyć dźwięk granego utworu. Nazywa się go też „pedałem ćwiczeniowym”. Dzięki niemu możesz pracować nad utworem lub ćwiczeniem na pianino, nie przeszkadzając otoczeniu. Doprowadzenie partii fortepianowej do perfekcji wymaga powtarzania, a przy nauce gry na pianinie popełnia się wiele błędów, które mogą drażnić uszy słuchaczy. Ten pedał pozwala ćwiczyć grę na pianinie bez przeszkadzania innym.
Pedał una corda (soft)
Pedał soft, nazywany też pedałem „una corda”, to pierwszy pedał z lewej strony. Żeby dobrze wyjaśnić jego działanie, trzeba najpierw opisać mechanizm akustyczny pianina. Struny są zgrupowane po dwie lub trzy i stroi się je na ten sam dźwięk (unisono). Dzięki temu brzmienie jest bogatsze, ponieważ młoteczek uderza w kilka strun naraz po każdym naciśnięciu klawisza.
Gdy używasz pedału soft w pianinie akustycznym, młoteczki przesuwają się lekko w prawo. Dopóki trzymasz pedał, pozostają w tym przesuniętym położeniu. Po naciśnięciu klawisza młoteczek uderza wtedy tylko w jedną lub dwie struny z danej grupy zamiast w zwykłe dwie lub trzy. Ten mechanizm daje dźwięk bardziej przytłumiony i mniej bogaty. Pedału używa się, gdy chcesz stłumić brzmienie niektórych fragmentów utworu, aby po puszczeniu pedału kolejna część zabrzmiała z większą siłą.
Jak używać pedałów w pianinie?
Ułożenie stopy
Pedały pozwalają uzyskać bardzo wiele efektów. Pomagają nadać grze głębię i niuanse. Zacznijmy od podstaw: ułożenia stopy na pedałach. Pedałów używa się wyłącznie podeszwą stopy, palce nie powinny ich dotykać. Niezależnie od tego, czy akurat z niego korzystasz, stopa powinna cały czas spoczywać na pedale, gotowa, by go nacisnąć. Pięta musi stale dotykać podłogi i nigdy się od niej nie odrywać.
Skoro wiesz już, jak ułożyć stopę na pedale, możemy przejść do sposobów jego użycia. Istnieje wiele różnych technik rozsądnego pedałowania. Oto kilka z nich.
Pedałowanie legato
Tym terminem określa się najczęściej stosowaną technikę pedału sustain. Używa się jej, gdy pianista chce przedłużyć brzmienie dźwięku przed zagraniem następnego. Dźwięk pierwszej nuty cichnie, a drugiej zaczyna się w tym samym momencie. W tym celu stopa musi zwolnić pedał dokładnie w chwili, gdy ręka naciska klawisz. Pedałowanie legato daje efekt płynności w twojej grze.
Pedałowanie bezpośrednie (lub jednoczesne)
Tym terminem określa się najczęściej stosowaną technikę pedału sustain. Używa się jej, gdy pianista chce przedłużyć brzmienie dźwięku przed zagraniem następnego. Dźwięk pierwszej nuty cichnie, a drugiej zaczyna się w tym samym momencie. W tym celu stopa musi zwolnić pedał dokładnie w chwili, gdy ręka naciska klawisz. Pedałowanie legato daje efekt płynności w twojej grze.
Pedał wyprzedzający
To najprostsza technika. Polega na wciśnięciu pedału sustain jeszcze przed początkiem utworu lub konkretnego fragmentu. Dzięki temu dźwięk nuty (lub akordu) ma maksymalną głębię i rezonans.
Pedał łączący
Ta technika pozwala połączyć pod względem brzmienia dwa dźwięki, których nie da się połączyć rękami. W tym przypadku pedał służy wyłącznie do łączenia dźwięków, a nie do dodawania szczególnego efektu.
Pedał artykulacyjny
Ta technika polega na oddzielaniu każdego z dźwięków pianina podczas używania pedału jako efektu echa lub rezonansu. Dzięki temu każdy dźwięk wybrzmiewa dłużej, a jednocześnie lepiej i płynniej przygotowuje brzmienie następnego. Zakończenia fraz będą wtedy bardziej kontrolowane, a twoja gra zabrzmi znacznie płynniej.
Półpedał
Ta technika polega na bardzo lekkim naciśnięciu pedału sustain, tak aby tłumiki tylko odrobinę dotykały strun granych dźwięków. Daje to nieco bogatsze i bardziej melodyjne brzmienie.
Żeby łatwiej było ci poprawnie używać pedału sustain, możesz obejrzeć film instruktażowy Huwa Reesa. Uzupełni on to, co napisaliśmy wyżej, i pokaże wszystko na obrazie:
Jak czytać oznaczenia pedału w nutach na pianino?
Oznaczenia pedałów w nutach na pianino są bardzo proste. Dla każdego pedału są dwa symbole: jeden mówi, kiedy nacisnąć pedał, a drugi – kiedy go zwolnić.
Oznaczenie pedału sustain
Pedał sustain oznacza się tak:
– naciśnięcie pedału: „Ped.”;
– zwolnienie pedału: „*”.
Jak widzisz, między symbolami „Ped.” i „*” wszystkie dźwięki zapisane na pięciolinii należy grać z wciśniętym pedałem.
Oznaczenie pedału sostenuto
Pedał sostenuto oznacza się tak:
– naciśnięcie pedału: „Sost. Ped.”;
– zwolnienie pedału: „*”.
Oznaczenie pedału una corda
Pedał soft (czyli una corda) oznacza się tak:
– naciśnięcie pedału: „una corda”;
– zwolnienie pedału: „tre corde”.
Teraz znasz już wszystkie podstawy dotyczące pedałów w pianinie. Mamy nadzieję, że to krótkie podsumowanie okazało się dla ciebie przydatne! Wykorzystaj zdobytą wiedzę, żeby grać na pianinie jeszcze lepiej dzięki aplikacji La Touche Musicale do nauki gry na pianinie.
