Wat zijn piano pedalen?
Piano pedalen zitten onderaan de piano. Meestal zijn er drie verschillende pedalen, elk met een heel eigen functie.
Pedalen op akoestische piano’s
Of het nu een upright piano of een vleugel is: alle akoestische piano’s hebben pedalen onderaan het instrument. Op traditionele piano’s zaten altijd 3 pedalen. Op nieuwere piano’s zitten er soms maar twee (de meest gebruikte). Bij een akoestische piano maken de pedalen volledig deel uit van het akoestische mechanisme en zijn ze dus in de constructie van de piano ingebouwd, anders dan bij digitale piano’s.

Pedalen op digitale piano’s
Bij digitale piano’s is het pedaalsysteem optioneel. Meestal is er maar één pedaal (het pedaal dat pianisten het meest gebruiken) op de piano aangesloten, via een speciale aansluiting. Op een digitale piano kun je dus ook zonder pedaal spelen. Zodra je vooruitgang boekt, merk je echter snel dat je spel diepte en nuance mist. Pianisten die al enkele jaren op een digitale piano spelen, schaffen vaak toch een pedaal aan en leren het gebruiken om beter te spelen.

Wat doen de pedalen van een piano?
Pedalen hebben een essentiële functie op een piano: ze geven je spel nuance en diepte. Als je je favoriete nummers speelt, heb je de pedalen nodig om ze mooier te laten klinken. Een piano heeft maximaal 3 pedalen en elk pedaal heeft een eigen functie en een eigen effect op je spel.
Sustainpedaal

Het sustainpedaal is het pedaal rechts. Het wordt het meest gebruikt op akoestische piano’s, maar ook op digitale piano’s en keyboards. Op een akoestische piano zorgt het sustainpedaal voor een mechanisch verschijnsel: de dempers worden van de snaren getild. Dit heet het “demperpedaal”-effect. Op digitale piano’s wordt dit mechanisme kunstmatig en elektronisch nagebootst. In alle gevallen zorgt het sustainpedaal ervoor dat het geluid dat je met de toetsen maakt blijft doorklinken en langer duurt, door een resonantie-effect. Zolang het pedaal ingedrukt is, klinkt het geluid door, ook als je de toetsen loslaat. Zodra je het pedaal loslaat, stopt het geluid onmiddellijk.
Als je net begint met piano spelen, kan het sustainpedaal best lastig zijn. Je moet het namelijk alleen op bepaalde momenten van het nummer gebruiken. Als je het te veel gebruikt, verliest je spel zijn vloeiendheid en diepte. De noten die je eerder hebt gespeeld, lopen dan door de noten heen die je nu speelt.
Maar als je eenmaal weet hoe je het moet gebruiken, wordt je spel een stuk vloeiender. Je kunt een echo-effect creëren dat, goed toegepast, de overgangen tussen twee delen van een nummer verbetert. Je spel klinkt dan niet meer stotterend.
Sostenutopedaal

Het sostenutopedaal is het middelste pedaal van een piano. “Sostenuto” is een Italiaans woord dat “aangehouden” betekent. In de muziek kan dit woord meerdere betekenissen hebben, maar hier betekent het “dempen”.
Als je het sostenutopedaal gebruikt, worden alleen de noten beïnvloed die al eerder zijn gespeeld. Noten die je speelt nadat je het pedaal hebt ingedrukt, blijven onbeïnvloed. Net als bij het sustainpedaal stopt het effect van het sostenutopedaal zodra je het loslaat.
Maar hoe gebruik je het? Je kunt dit pedaal bijvoorbeeld prima gebruiken wanneer je met je linkerhand een pianoakkoord speelt. Druk het pedaal in terwijl je dit akkoord speelt (zodat het effect heeft op de noten van dat akkoord), en daarna kun je meteen met beide handen een ander deel van het nummer spelen. Het effect verschilt van dat van het sustainpedaal, omdat de noten van dit deel niet langer doorklinken. Maar de noten van het akkoord worden wel aangehouden.
Wie een upright piano gebruikt, heeft misschien gemerkt dat de beschrijving van het sostenutopedaal hierboven niet klopt. Op upright piano’s heeft dit pedaal namelijk een ander effect. Het dempt het geluid van de noten die je speelt. Het wordt ook wel “herhalingspedaal” genoemd. Zo kun je aan je nummer of pianooefening werken zonder je omgeving te storen. Een pianopassage foutloos spelen vraagt om herhaling, en tijdens het leren spelen worden veel fouten gemaakt, die vervelend kunnen klinken voor wie je hoort spelen. Met dit pedaal kun je piano oefenen zonder anderen te storen.
Zachte pedaal

Het zachte pedaal, ook wel “una corda-pedaal” genoemd, is het meest linkse pedaal van de piano. Om de functie van het zachte pedaal goed uit te leggen, moeten we eerst het akoestische en klankmechanisme van een piano toelichten. De snaren van een piano zijn gegroepeerd in sets van twee of drie snaren die op dezelfde toon zijn gestemd. Dit mechanisme zorgt voor een rijkere klank bij elke noot die je aanslaat, omdat de hamer meerdere snaren tegelijk raakt.
Als je het zachte pedaal gebruikt op een akoestische piano, schuiven de hamers een beetje naar rechts. Zolang je het pedaal ingedrukt houdt, blijven de hamers in deze verschoven positie. Als je dan een noot aanslaat, raken de hamers van die groep maar één of twee snaren, in plaats van de gebruikelijke twee of drie. Dit akoestische mechanisme geeft een gedempter en minder rijk geluid. Je gebruikt dit pedaal als je bepaalde delen van het nummer wilt dempen, om het volgende deel meer akoestische kracht te geven zodra je het zachte pedaal loslaat.
Hoe gebruik je piano pedalen?
Voetpositie
Met piano pedalen kun je heel veel effecten maken. Ze helpen je om diepte en nuance in je spel te brengen. We beginnen met de basis: de positie van de voet op de piano pedalen. De pedalen bedien je alleen met de voetzool. Je tenen mogen ze niet aanraken. Of je het pedaal nu gebruikt of niet, het moet altijd contact houden met je voet, die klaar moet zijn om het in te drukken. De hak blijft constant op de grond en komt nooit omhoog.
Nu je de positie van de voet op het pedaal kent, kunnen we een paar gebruikstechnieken bekijken. Er zijn veel verschillende technieken om pedalen slim te gebruiken. Hier zijn er een paar.
Legato pedaleren
Deze term verwijst naar de meest gebruikte techniek voor het sustainpedaal. Je gebruikt hem wanneer je het geluid van een noot wilt verlengen voordat je de volgende speelt. Het geluid van de eerste noot stopt en dat van de tweede begint op hetzelfde moment. Daarvoor moet je voet het pedaal precies loslaten op het moment dat je hand naar beneden gaat. Legato pedaleren zorgt voor een vloeiend effect in je spel.
Direct pedaleren (of gelijktijdig pedaleren)
Deze term verwijst naar de meest gebruikte techniek voor het sustainpedaal. Je gebruikt hem wanneer je het geluid van een noot wilt verlengen voordat je de volgende speelt. Het geluid van de eerste noot stopt en dat van de tweede begint op hetzelfde moment. Daarvoor moet je voet het pedaal precies loslaten op het moment dat je hand naar beneden gaat. Legato pedaleren zorgt voor een vloeiend effect in je spel.
Het voorbereidende pedaal
Dit is de eenvoudigste techniek. Je drukt het sustainpedaal gewoon in ter voorbereiding op het begin van het nummer of van een bepaalde passage. Zo krijgt het geluid van de noot (of het akkoord) maximale diepte en resonantie.
Verbindend pedaal
Met deze techniek verbind je qua geluid twee noten die je met je handen niet aan elkaar kunt verbinden. Het pedaal dient hier alleen om de noten te verbinden, niet om een bijzonder effect aan het geluid toe te voegen.
Articulatiepedaal
Bij deze techniek scheid je elk van de pianonoten die je speelt, terwijl je het pedaal gebruikt als echo- of resonantie-effect. Zo profiteert elke noot van een verlenging van het geluid en loopt hij op een kwalitatievere en vloeiendere manier vooruit op de volgende noot. Je afsluitingen worden hierdoor beter beheerst en je spel klinkt een stuk vloeiender.
Half pedaal
Bij deze techniek druk je heel licht op het sustainpedaal, zodat de dempers de snaren van de noten die je speelt maar een klein beetje raken. Dat geeft een iets rijkere en meer melodieuze klank.
Om je te helpen het sustainpedaal goed te gebruiken, kun je de videotutorial van Huw Rees bekijken. Die vult aan wat we hierboven hebben uitgelegd en geeft je visuele ondersteuning:
Hoe lees je pedaalnotatie in bladmuziek voor piano?
De notatie van pedalen in pianobladmuziek is heel eenvoudig. Voor elk pedaal zijn er twee symbolen: één symbool dat aangeeft wanneer je het pedaal indrukt en een ander dat aangeeft wanneer je het loslaat.
De notatie van het sustainpedaal
Het sustainpedaal wordt als volgt genoteerd:
– Pedaal indrukken: “Ped.“;
– Pedaal loslaten: “*“.
Zoals je ziet, moeten alle noten op de notenbalk tussen de symbolen “Ped.” en “*” met ingedrukt pedaal worden gespeeld.

De notatie van het sostenutopedaal
Het sostenutopedaal wordt als volgt genoteerd:
– Pedaal indrukken: “Sost. Ped.“;
– Pedaal loslaten: “*“.

De notatie van het zachte pedaal
Het zachte pedaal (of una corda-pedaal) wordt als volgt genoteerd:
– Pedaal indrukken: “una corda“;
– Pedaal loslaten: “tre corde“.

Nu weet je alles over de basis van piano pedalen. We hopen dat dit kleine overzicht nuttig voor je is geweest! Gebruik je kennis nu om nog beter piano te spelen met de pianoleer-app van La Touche Musicale.






























