Piyano nota okuma nasıl yapılır?

Piyano notası nedir?

Tanım ve genel bilgiler

Piyano notaları, bir dil biçimi olan müzik yazı sistemini kullanır. Yazıda harf ve kelime dizileriyle bir şey anlattığımız gibi, müzik yazısı da semboller sistemiyle şarkıyı doğru çalmak için gereken notaları, ritmi ve temposu anlatır. Notalar, bu müzik yazı sisteminin tamamlanmış biçimidir. Kullandığımız kelimelerin aksine müzik yazısı evrensel bir dildir. Dünyanın her yerindeki, onu okumayı öğrenmiş müzisyenler yazılı şarkıları çalabilir.

Porte kavramı

Piyano notası okumak, portenin ne olduğunu bilmekle başlar. Çağdaş müzik yazısına porte yazısı denir. Her biri farklı bir ses yüksekliğini temsil eden beş yatay çizgi ve dört aralıktan oluşan bir takımla tanınır. Müzik sembolleri (örneğin notalar) portede, yüksekliklerine ve işlevlerine göre farklı yerlere konur.

Portedeki notalar ya çizgilerin üzerine ya da çizgilerin arasındaki beyaz boşluklara yerleştirilebilir.

Piyano çalmak için piyano notaları neden önemli?

Bazıları sana müzik çalmak için piyano notası okumayı bilmenin şart olmadığını söyleyebilir. Bu doğru. Ama bilmezsen öğrenmende sınırlı kalacağını bilmelisin. Bunun birkaç nedeni var.

İstediğini çalabilirsin

Piyano notası okuyabildiğini düşün. İstediğin şarkının herhangi bir notasını alıp hemen piyanoda çalabilirsin. Önünde duran bir metni okuyabildiğin gibi şarkıyı da, istediğin tüm piyano alıştırmalarını da doğru piyano parmak numaralarıyla aynı kolaylıkla çalabilirsin. Hafızayla çalışan öğrenme yöntemine kıyasla bu çok büyük bir zaman kazancı.

Çaldığını yazıya dökebilirsin

Hiç aklında bir şarkı uydurup söyledin mi? Evetse kendi şarkını zaten besteledin! Müzik bestelemede nota okumayı (dolayısıyla yazmayı) bilmek temel bir şeydir. Neden mi? Çünkü şarkını asla unutmamak ve diğer piyanistlerin de çalabilmesi için yazıya dökebilirsin.

Ama bir şarkıyı notaya yazmak, şarkını yapılandırmanın da bir yolu. Sanki yazmadan uydurduğun bir metni düşünmen gerekiyormuş gibi. Yazarken hikâyenin devamını kurmana yardımcı olsun diye sürekli önceki cümlelere dönüp bakarsın. Müzik bestelemede de durum tamamen aynı. Şarkıyı yazmak, onu yapılandırmana ve ona tam biçimini vermene yardımcı olur.

Diğer müzisyenlerle konuşabilirsin

Başkalarıyla aynı dili konuşuyorsan onları anlayabilirsin, onlar da seni anlar.
Piyano notası okumayı biliyorsan diğer piyanistlerle konuşup tartışabilirsin. Böylece ilerlemek için diğer müzisyenlerin tavsiyelerinden yararlanabilir, hatta kendi tavsiyelerinle başkalarının ilerlemesine yardımcı olabilirsin. Piyano çalmak yalnızca bir etkinlik değil, aynı zamanda bir topluluktur.

Müzik yazısı

Şimdi bir piyano notasındaki müzik yazısının temellerine bakacağız. Esas olarak bir notanın yapısından söz edeceğiz: eller nerede, farklı piyano notası türleri, aralıklar, orta do…

Bunlar çok temel ama notaları okumaya başlamak ve piyanoyu en iyi koşullarda çalmak için çok işe yarayan bilgiler.

Portelerdeki eller

Notada ilk yapılacak şey, ellerin nerede olduğunu belirlemek. Gerçekten de her elin notada kendi alanı vardır; böylece sol elle çalacağın notaları sağ elin notalarından kolayca ayırt edebilirsin.

Notada her biri 5 çizgiden oluşan iki farklı porte görürsün. Üstteki porteye sol anahtarı denir ve genellikle sağ elle çalınır. Alttaki porteye fa anahtarı denir ve genellikle sol elle çalınır.

Bir şarkıya yalnızca sağ elle çalışarak başlamak istiyorsan sadece sol anahtarındaki notalara odaklanmalısın.

Orta do

Orta do’yu bulmak, piyano klavyesinde yön bulmak için önemlidir. Nota için de aynısı geçerli. Orta do sana, diğer notaların yerini belirlemene yardımcı olacak bir referans noktası verir. 

Orta do, notanın ortasında, portelerin arasında, hayali bir çizginin üzerindedir.

Yani piyano notası okumaya başladığında yön bulmanın en iyi yolu her zaman orta do’dan başlamaktır.

Notalar

Notaların portedeki yeri

Portede notalar ve akorlar ya bir çizgi üzerinde ya da çizgilerin arasındaki beyaz boşluklarda olabilir. Notanın başı (siyah top), portedeki gerçek konumunu gösterir. Nota portede ne kadar yüksekteyse sesi o kadar tiz olur. Başka bir deyişle nota porte çizgilerinde ne kadar yukarıdaysa elini piyano klavyesinin o kadar sağına kaydırman gerekir.

Piyano klavyesinde bir nota sağa doğru ilerlediğinde portede bir seviye yukarı çıkarsın. Bir seviyenin bir çizgi ya da boş bir aralık olabileceğini unutma. Örneğin mi – fa – sol çalmak istiyorsan mi portenin birinci çizgisinde, fa hemen üstündeki çizgi aralığında (beyaz boşlukta), sol ise portenin ikinci çizgisinde olur:

Anlamayı kolaylaştırmak için yalnızca sol anahtarına (sağ el) odaklanacağız. Notadaki tüm notaları orta do’dan başlayarak çalalım. Unutma, portede yön bulmak için her zaman orta do’dan başla.

Bu nota dizisinin başına bakalım. Orta do’muzun birinci çizginin iki seviye altında olduğunu görüyoruz. Re notası, birinci çizginin hemen altındaki seviyededir. Son olarak yukarıda gördüğümüz gibi mi notası portenin birinci çizgisindeki notadır. Bu do – re – mi dizisini, nota sırasını ve portedeki konumlarını bilmek için referans noktası olarak kullanabilirsin. Bilgin olsun, notaların saplarının yönü önemli değil. Mantık aynı kalır.

Bir piyano notasının portesindeki notaları daha iyi anlamak için Pianote’un bu konudaki çok iyi video dersini izlemeni de öneririz:

Özetle portedeki notaları okumanın sırrı adım adım ilerlemektir.

Önce notayı çevir:

Portedeki nota dizisinden bunun şu sıra olduğunu çıkarabiliriz: do – re – sol – la.

Nota çevrilip notalar belirlendikten sonra diziyi piyano klavyesinde çalmamız gerekir:

Nota süreleri

Gördüğümüz gibi notaların portedeki yeri, piyano klavyemizde hangi notayı çalmamız gerektiğini söyler. Ama doğru çalabilmek için notanın süresini de hesaba katmalıyız. Süre, belirli nota biçimleriyle gösterilir. Beş ana nota biçimi (dolayısıyla süre) vardır. Bir sembolden diğerine geçerken notanın süresi yarıya iner:

1 – Birlik nota, saplı olmayan boş bir daireyle gösterilir ve dört vuruş sürer: 

2 – İkilik nota, saplı boş bir daireyle gösterilir ve iki vuruş sürer. İki ikilik nota, bir birlik notayla aynı süreyi kaplar:

3 – Dörtlük nota, saplı dolu bir daireyle gösterilir ve bir vuruş sürer. İki dörtlük nota, bir ikilik notayla aynı süreyi kaplar:

4 – Dörtlük notadan kısa notalarda bayrak adı verilen özel bir sembol bulunur. Her bayrak notanın değerini yarıya indirir. Sekizlik nota, saplı ve bayraklı dolu bir daireyle gösterilir ve yarım vuruş sürer. İki sekizlik nota, bir dörtlük notayla aynı süreyi kaplar:

5 – Onaltılık nota, saplı ve iki bayraklı dolu bir daireyle gösterilir ve çeyrek vuruş sürer. İki onaltılık nota, bir sekizlik notayla aynı süreyi kaplar:

Ölçüler ve notanın yapısı

Ölçüler notaların değerini, yani notaların ne kadar süreceğini belirtir. Piyano çalarken ölçüler temeldir: notaya tüm yapısını verirler ve şarkıyı nasıl çalacağını belirlerler.

Portenin başında bulunurlar ve üst üste yazılmış iki sayıyla gösterilirler.

Alttaki sayı zaman birimini gösterir (dörtlük nota için 4, sekizlik nota için 8). Üstteki sayı ise ölçü başına düşen birim sayısını (alttaki sayıdan) gösterir.

Yukarıdaki örnekte 4/4, ölçü başına 4 vuruş olacağı anlamına gelir. Dörtlük nota 1 vuruş değerinde olacağından ölçü başına 4 dörtlük nota düşer. Bir ölçü bitip bir diğeri yeniden başladığında bu, portede dikey bir çizgiyle gösterilir. 

Piyano notası okumanın temellerini az önce gördük. Artık yalnızca bu dersin başlangıcıyla yüzlerce kolay şarkı öğrenebilirsin.