Piyano notalarının mantığını anlamak
Piyano, mantıksal, hatta matematiksel kurallara göre tasarlanmış bir müzik enstrümanıdır. Bir piyanonun önünde durduğunda nota sayısı seni etkileyebilir (en büyüklerinde 88). Ne yapacağını bilmiyorsun ve bu gayet normal. Bu bölümde tamamen teorik konulara, müzik notalarının okunmasına ve solfeje girmeyeceğiz. Bunun yerine piyanonun beyaz ve siyah tuşlarını birlikte incelemekle başlayacağız. Bu, piyanonun temellerinden biri.
Bir piyanonun, boyutu ne olursa olsun, dijital ya da akustik olsun, her zaman aynı nota dizisine sahip olduğunu fark edersin. İşini kolaylaştırmak için piyanonun siyah tuşlarına özellikle dikkat edebilirsin. Dizinin hep aynı olduğunu görebilirsin: 2 siyah tuş, ardından 3 siyah tuş. Bu dizi, piyanonun sonuna ulaşana kadar döngü halinde tekrarlanır.
Piyanoda bir nota ararken onu bulmak için siyah tuşları kullan. Örneğin bir do arıyorsan şunları yapmalısın:
1 – siyah tuşların dizisine bak;
2 – art arda iki siyah tuşluk bir grubun üzerine geldiğinde dur (yukarıdaki şemada kırmızıyla gösterilenler);
3 – bu iki siyah tuşun hemen solundaki beyaz tuşu seç: do’n burada.
Bir piyanonun hangi mantıkla oluşturulduğunu anladığına göre, notaların adlarına geçmeden önce gam ve oktav kavramlarına göz atalım.
Piyanoda oktavlar ve gamlar
Müzik teorisinde oktavlar ve gamlar temel kavramlardır. Piyanoda çaldığın, doğaçlama yaptığın ya da bestelediğin şeyi anlamak için vazgeçilmezdirler. Oktavlar ve gamlar, çalma biçimini yapılandırmanı sağlayan bir dizi notadan oluşur.
Oktavlar
Müzikte oktav, sekiz notayla ayrılmış iki nota arasındaki aralıktır. Bir notayla başlayan oktav, her zaman üstteki (ya da yönüne göre alttaki) oktavın aynı notasıyla biter. Örneğin sol notasına bastığında, alt oktava geçmek için piyanonun sol tarafında sekiz nota sayarak sol’e ulaş. Tersine, bir sonraki üst oktava geçmek için piyanonun sağ tarafında sekiz nota sayarak sol’e ulaş. Teknik açıdan bakıldığında, bir oktavdan diğerine geçerken basılan tuşun çıkardığı sesin frekansı iki katına çıkar.
Yardımcı olması için yukarıda belirtilen siyah tuş düzenini kullanabilirsin. İkisi de iki siyah tuşluk grubun hemen solunda yer aldığı için bunların aynı nota olduğunu kesinlikle fark edeceksin.
Oktavlar piyanonun yapısını bilmeni ve ona göre çalmanı sağlar. Bir piyano şarkısının her oktavda çalınabileceğini bilmek önemli. Şarkı aynı olur, ancak seçtiğin oktava göre daha pes ya da daha tiz çıkar.
Bir oktavın tüm notaları içerdiğini bilmek de önemli: do, re, mi, fa, sol, la, si ve do. Bir sonraki üst oktava geçtiğinde tam olarak aynı nota dizisini, ancak daha yüksek bir perdeyle yinelersin.
Piyanoda oktavlar hakkındaki öğrenmeni tamamlamak için bu kısa videoyu izleyebilirsin:
Gamlar
Az önce bir oktavın içindeki art arda gelen nota dizisinden söz etmiştik. İşte bu nota dizisine gam diyoruz.
Gam, aynı kipte (minör ya da majör) bitişik notalardan oluşan bir dizidir; son notası, çalınan ilk notayı alt oktavda (gam inişliyse) ya da gam yükselişliyse üst oktavda yineler.
Daha iyi anlamak için do notası örneğimize dönelim. Bir do gamı her zaman do notasından başlar ve ardından sağındaki (yükseliyorsak) ya da solundaki (alçalıyorsak) tüm beyaz tuşları tek tek art arda sıralar. Sekizlik notaya ulaştığında yeniden bir do’ya dönersin. Böylece gamını tamamlamış olursun ve önceki bölümü iyi takip ettiysen artık yeni bir oktavdasın.
Gamları bilmek, çalma biçiminin ve piyano pratiğinin akıcılığı üzerinde çalışmanı sağlar. Gamlar piyanonun temellerinden olduğu için mümkün olduğunca çok çalışmanı öneririz!
Gamlar hâlâ biraz kafanı karıştırıyorsa, bu videoyu izleyerek onları 6 dakikada anlayabilirsin:
Fark etmiş olacağın gibi, oktav kavramını bir kez anladığında gam kavramını anlamak çok daha kolay, tersi de geçerli. Gerçekten de bu iki kavram birbirine sıkı sıkıya bağlı, hatta birbirini tamamlıyor.
Bu iki temel kavramı anladığına göre, notaların adlarına ve bir piyano klavyesindeki sıralarına geçelim.
Piyano notaları tablosu
Bu piyano notaları tablosu, klavyende bulduğun tüm farklı notaları gösterir. Nota dizileri, her oktavı geçtiğinde yinelenir. Bu yüzden piyanodaki notaları sana göstermeden önce oktav ve gam kavramını ele almış olmak çok önemli. Bu tablo, notalar arasındaki mesafenin, çaldığında ürettiğin sesleri nasıl belirlediğini, özellikle de piyano akorları için iyi anlamak açısından önemli. Bir piyano klavyesindeki farklı notalar şöyle özetlenebilir [Aşağıdaki şema, piyano notalarının “uluslararası” adını gösterir. Uluslararası ad ile Türkçedeki (do-re-mi) ad arasında bağlantı kurmana yardımcı olmak için karşılıklar şöyle: C = Do / D = Re / E = Mi / F = Fa / G = Sol / A = La / B = Si]:
Ortadaki do notası her zaman bir piyano klavyesinin merkez tuşunu belirler. Yerini bulmana ve çaldığın notayı tanımana yardımcı olacak bir referans noktası olarak kullanılmalıdır.
Her oktavı oluşturan notaların yerini ve adını bilmek önemli, çünkü müzik öğrenimin boyunca izleyeceğin farklı alıştırmalarda, derslerde ya da eğitimlerde onlarla çok sık karşılaşacaksın.
Standart piyano notaları
Yukarıdaki piyano notaları şemasına baktığında iki tür nota olduğunu fark edersin: standart notalar (görselin altında) ve # içeren notalar (görselin üstünde).
Standart notaların hepsi beyaz notadır ve hepsini tanımlayan harfler vardır: A’dan G’ye (Türkçede la’dan sol’e).
Diyezli notalar
Buna karşılık # içeren notalar yalnızca siyah notalara karşılık gelir. Adlarını beyaz notalardan alırlar. Harfli bir beyaz notaya baktığında, hemen sağındaki siyah tuş aynı harfi taşır ve ardından “Diyez” diye okunan bir # gelir.
Bemollü notalar
Siyah notaların başka bir adı da olabilir. Çalma biçimine bağlı olarak “diyez” ya da “bemol” adını alırlar. Hangi adı vereceğini nasıl bileceksin? Bu, hemen önce çaldığın beyaz nota ne olduğuna bağlı. Piyanonun sol tarafına doğru iniyorsan bemol olur. Sağa doğru ilerliyorsan diyez (#) olur.
Anlaman için 3 siyah tuşluk bir grubun ortasındaki siyah tuşu örnek alalım. Hemen önce la notasını çaldıysan, sola doğru hareket ettiğin için bu siyah tuş bir la bemol olur.
Hemen önce sol notasını çaldıysan, sağa yukarı doğru hareket ettiğin için aynı siyah tuş bir sol# olur.
Aralıklar ve tonlar
Bu ders yazısını, piyanoda yine temel kavramlar olan ton ve aralık kavramlarıyla bitirelim.
Bu yazıda gördüğümüz her şeyden sonra bunlar en basit kavramlar, çünkü öncekilerin hepsinden doğuyorlar (bu yüzden onları yazının sonunda ele almayı seçtik).
Bir sonraki tuşa her geçtiğinde bir yarım ton daha sayarsın. Siyah notalar elbette bu hesaba dahildir. Örneğin beyaz bir tondan diğerine geçiyorsan ve ikisinin arasında bir siyah nota varsa şöyle olur: bir yarım ton + bir yarım ton = bir ton. Bir siyah notayla ayrılan iki beyaz nota birbirinden bir ton (ya da bir aralık) uzaklıktadır.
Daha iyi anlamak için bir kez daha somut bir örnek alalım. Bir do gamı çalıyorsan (yukarıda bu yazıda gördüğümüz gibi) sırayla şu notalara basarsın: do, re, mi, fa, sol, la, si, do.
Bu gamı ton cinsinden yazdığımızda şu çıkar: ton + ton + yarım ton + ton + ton + ton + yarım ton = 6 ton. Do gamında 6 tonluk fark (ya da 6 aralık) vardır.
Bu hesaba siyah notaları da kattık. Her aralığı sayarak nota nota ayırmak istersek şu çıkar: yarım ton + yarım ton + yarım ton + yarım ton + yarım ton + yarım ton + yarım ton + yarım ton + yarım ton + yarım ton + yarım ton + yarım ton + yarım ton = 6 ton.
Artık piyano notaları, gamlar ve oktavlar hakkında her şeyi bildiğine göre dijital piyanonu seçip alıştırma yapmak için La Touche Musicale uygulamasına geçebilirsin!
