Für Elise ne demek?
La Lettre à Elise, asıl adıyla Für Elise, 1810’da Viyana’da piyanist ve besteci Ludwig van Beethoven tarafından bestelenmiş bir klasik piyano eseridir. Bagatelle olarak sınıflandırılan eser, ancak 1867’den itibaren, nota olarak yayımlandığı tarihten sonra gerçekten tanındı.
Müzik 103 ölçüden oluşur ve çalınma süresi yaklaşık 3 dakikadır.
Für Elise, bugün tüm dünyada en ünlü klasik piyano müziğidir. Tarih boyunca defalarca yorumlanmış ve düzenlenmiştir.
Für Elise‘i kim besteledi?
Für Elise‘in bestecisi, Alman virtüöz piyanist Ludwig van Beethoven’dir. Yaşarken çok saygın biriydi, ölümünden sonra ise daha da saygın oldu. Bugün Mozart, Schubert, Debussy ve Chopin ile birlikte dünyanın en bilinen klasik müzik bestecilerinden biridir.
Ludwig van Beethoven kimdir?
Beethoven, 1770’te Bonn şehrinde doğan Alman bir piyanist ve bestecidir.
O da müzisyen olan babası, ona küçük yaşından itibaren müzik öğretir. Genç Beethoven yetenekli görünür ve kısa sürede olağanüstü bir müzisyen olur.
27 yaşında Beethoven sağır olur. Tüm senfonilerini, piyano parçalarını ya da oda müziklerini bu durumda onları duyamadan besteler. Böylece Dokuzuncu Senfoni ya da Missa solemnis eserleri, yaratıcılarının sağırlığı içinde doğmuştur.
Beethoven, insanlığa olağanüstü bir müzik üretimi miras bıraktıktan sonra 1827’de Viyana’da ölür.
Mozart ya da Haydn’dan sonra, Viyana klasisizmi adı verilen akımın son simgesidir ve besteleriyle romantizmin gelişini hazırlayacaktır. Ayrıca tüm zamanların en ünlü piyanistlerinden biri olarak da kabul edilir.
Beethoven bu piyano parçasını neden yazdı?
Beethoven’ın Für Elise‘i adından da anlaşıldığı gibi Elise adında birini onurlandırmak için yazdığını hep düşündük. Ama çevresinde Elise adında kimseden haberimiz yoktu. Ya Elise’den söz eden kaynaklar yok olmuştu ya da Elise hiç var olmamıştı… Ama bu konuyu, aşağıdaki 4 klasik müzik anekdotunun birkaçında ele alıyoruz!
Für Elise müziği hakkında az bilinen 4 anekdot
1 – Thérèse Malfatti’ye bir ithaf mı?
Bu eserin gerçek ithaf edileni konusunda birkaç varsayım ileri sürülüyor. Bunlardan ilki, müziğin gerçek adının Thérèse’e Mektup olması gerektiğini öne sürer! Bu müzik, Beethoven’a yakın Avusturyalı bir müzisyen olan Thérèse Malfatti adında birine ithaf edilmiş olurdu. Beethoven ona 1810’da (Für Elise‘in bestelendiği tarih) evlenme teklif etti ama kadın teklifini reddetti. Peki o zaman parça neden Für Elise adını taşıyor?
Ünlü Alman bestecinin ölümünden kısa süre sonra, Ludwig Nohl adında bir müzikolog, Beethoven’ın la minör Bagatelle, WoO 59 adlı notasını keşfetti. Onu okurken başlıktaki tüm harfleri, özellikle de ithaf edilen kişinin adını, iyi seçemediğini fark etti. Yine de adın son iki harfini seçebiliyordu: “se”. Bunun üzerine ona keyfi bir şekilde “Elise” adını verme fikri aklına geldi.
2 – Thérèse de Brunswick’e bir ithaf mı?
Başka bir varsayım, pek çok ipucunun bizi götürdüğü bu Thérèse adının aslında Thérèse de Brunswick adında birini gösterdiğini öne sürer. Bu kadın Beethoven’ın öğrencisi, aynı zamanda sevgilisiydi. Gerçekten de ikisinin 1806’dan 1808’e kadar iki yıldan uzun süre bir aşk ilişkisi yaşadığı söylenir.
Bestecinin parçalarından birini Thérèse de Brunswick’e ithaf etmesi ilk kez olmazdı. 1809’da zaten 24 numaralı fa diyez majör Piyano Sonatı, Opus 78‘i besteleyip Thérèse’e ithaf etmişti. Bu nedenle Für Elise müziğinin de bu genç kadına ithaf edilmiş olması şaşırtıcı olmazdı.
3 – Elisabeth Röckel’e bir ithaf mı?
Klaus Martin Kopitz tarafından ileri sürülen, daha yeni olan üçüncü bir varsayım, Für Elise‘in aslında vaftiz adı Maria Eva Elise olan Alman opera sanatçısı Elisabeth Röckel’e bir ithaf olduğunu öne sürer.
Bu varsayım, iki kişinin arkadaşça, hatta daha fazla bir ilişki yürüttüğü ölçüde (doğrulayamadan) makul görünüyor. Dönemin bir kaynağı da bu konuda ilginç bir anekdottan söz eder: bir akşam yemeğinde Beethoven sevgi göstergesi olarak Elisabeth’in kolunu çimdiklemiş. Dolayısıyla Für Elise‘in onun için yazılmış olması da mümkündür.
4 – Ölümünden sonra gelen ün
Für Elise, bestecisinin hayatı boyunca bilinmiyordu. Gerçekten de daha önce söylendiği gibi, bu parçayı Beethoven’ın eşyaları arasında bulan bir müzikologdu. Bu keşfin ardından müzikolog, parçayı Alman bestecinin ölümünden 40 yıl sonra, 1867’de yayımlamaya karar verdi (Beethoven 1827’de öldü). Böylece tüm bu yıllar boyunca Für Elise müziği geniş kitlelerce bilinmedi. Bu, parçanın yayımlanır yayımlanmaz oda müziğinde ve salonlarda çok büyük bir başarı yakalamasına engel olmadı. Böylece tarihin en bilinen piyano parçalarından birinin ünü doğdu. Bugün hâlâ bu eser konservatuvar öğrencileri kadar konser sanatçıları ve hatta kendi kendine öğrenen piyanistler tarafından da çalınıyor.
