Wat is Für Elise?
Brief aan Elise, met als echte titel Für Elise, is een klassiek pianostuk, in 1810 in Wenen gecomponeerd door de pianist en componist Ludwig van Beethoven. Het werd ingedeeld als bagatel en werd pas echt bekend vanaf 1867, het jaar waarin het als bladmuziek werd uitgegeven.
Het stuk telt 103 maten en duurt ongeveer 3 minuten.
Für Elise is tegenwoordig het beroemdste klassieke pianostuk ter wereld. Het is door de eeuwen heen talloze keren uitgevoerd en bewerkt.
Wie componeerde Für Elise?
Für Elise is geschreven door de Duitse pianovirtuoos Ludwig van Beethoven. Hij was al tijdens zijn leven zeer beroemd en na zijn dood nog meer. Tegenwoordig is hij een van de bekendste componisten van klassieke muziek ter wereld, naast Mozart, Schubert, Debussy en Chopin.
Wie was Ludwig van Beethoven?
Beethoven was een Duitse pianist en componist, geboren in 1770 in Bonn.
Zijn vader, zelf ook musicus, leerde hem al vroeg muziek. De jonge Beethoven bleek getalenteerd en groeide snel uit tot een uitzonderlijk muzikant.
Op zijn 27e werd Beethoven doof. Toch schreef hij al zijn symfonieën, pianostukken en kamermuziek zonder ze te kunnen horen. Zo ontstonden de Negende symfonie en de Missa solemnis in de doofheid van hun maker.
Beethoven overleed in 1827 in Wenen, na de mensheid een uitzonderlijk muzikaal oeuvre te hebben nagelaten.
Na Mozart en Haydn is hij het laatste symbool van de Weense klassieke school. Met zijn composities bereidde hij de komst van de romantiek voor. Hij geldt ook als een van de beste pianisten aller tijden.
Waarom schreef Beethoven dit pianostuk ?
Lang dacht men dat Beethoven Für Elise schreef om een zekere Elise te eren, zoals de titel zegt. Maar niemand wist van een Elise in zijn omgeving. Of de bronnen over Elise zijn verdwenen, of Elise heeft nooit bestaan… Dit onderwerp werken we uit in enkele van de 4 anekdotes over klassieke muziek hieronder!
4 weinig bekende anekdotes over het stuk Brief aan Elise
1 – Een opdracht aan Therese Malfatti?
Er zijn verschillende theorieën over wie het stuk echt was opgedragen. Volgens de eerste had de echte titel Brief aan Therese moeten zijn! Het stuk zou bedoeld zijn voor een zekere Therese Malfatti, een Oostenrijkse muzikante die dicht bij Beethoven stond. Hij vroeg haar in 1810 ten huwelijk (het jaar waarin Für Elise ontstond), maar ze wees zijn aanzoek af. Waarom heet het stuk dan Für Elise ?
Kort na de dood van de beroemde Duitse componist ontdekte een musicoloog genaamd Ludwig Nohl Beethovens manuscript, getiteld Bagatelle in a klein, WoO 59. Toen hij het las, merkte hij dat hij niet alle letters van de titel goed kon ontcijferen, vooral niet in de naam van de persoon aan wie het was opgedragen. Hij kon wel de laatste twee letters van de naam onderscheiden: ‘se’. Zo kwam hij op het idee om het stuk willekeurig ‘Elise’ te noemen.
2 – Een opdracht aan Therese von Brunswick?
Een andere theorie zegt dat de naam Therese, waar veel aanwijzingen naartoe leiden, eigenlijk verwijst naar een zekere Therese von Brunswick. Zij was een leerlinge van Beethoven, maar ook zijn geliefde. Ze zouden meer dan twee jaar een liefdesrelatie hebben gehad, van 1806 tot 1808.
Het zou niet de eerste keer zijn dat de componist een stuk aan Therese von Brunswick opdroeg. Al in 1809 schreef hij zijn Pianosonate nr. 24 in Fis-groot, opus 78, die hij aan Therese opdroeg. Het zou dus niet vreemd zijn als Für Elise ook voor deze jonge vrouw bedoeld was.
3 – Een opdracht aan Elisabeth Röckel?
Een derde, recentere theorie van Klaus Martin Kopitz is dat Für Elise is opgedragen aan een zekere Elisabeth Röckel, een Duitse zangeres wier doopnaam eigenlijk Maria Eva Elise was.
Deze theorie is aannemelijk, omdat de twee een vriendschappelijke band hadden, of misschien meer (dat valt niet te bewijzen). Een bron uit die tijd vermeldt daarover een leuke anekdote: tijdens een diner zou Beethoven uit genegenheid in de arm van Elisabeth hebben geknepen. Het is dus ook mogelijk dat Für Elise voor haar is geschreven.
4 – Roem na zijn dood
Für Elise was niet bekend tijdens het leven van de componist. Zoals hierboven gezegd, vond een musicoloog het stuk tussen de spullen van Beethoven. Na die ontdekking besloot hij het in 1867 uit te geven, 40 jaar na de dood van de Duitse componist (Beethoven overleed in 1827). Al die jaren bleef Für Elise dus onbekend bij het grote publiek. Dat belette niet dat het stuk na de uitgave meteen groot succes had in de kamermuziek en de salons. Zo begon de roem van een van de bekendste pianostukken uit de geschiedenis. Ook nu nog wordt het gespeeld door leerlingen van conservatoria, concertpianisten en zelfs autodidacten.
